دی ان ان evoq , دات نت نیوک ,dnn
چهارشنبه, 17 آذر,1400

امیدوار بودن، امیدوار ماندن


امیدوار بودن، امیدوار ماندن

فاطمه خدابخشی


مقدمه

امید نیرویی الهی است که خداوند مهربان و حکیم در وجود آدمی به ودیعه نهاده است تا انسان بتواند از تنگناها و فشارهای زندگی به سلامت بگذرد. پیامبر رحمت حضرت محمّد ص میفرمایند: «الْأَمَلُ رَحْمَةٌ لِأُمَّتِي، وَ لَوْ لَا الْأَمَلُ مَا أَرْضَعَتْ‏ أُمٌ‏ ولَداً و لَا غَرَسَ غَارِسٌ شَجَراً»؛ اميد رحمت خدا براى امّت من است؛ اگر اميد نبود مادرى فرزند خود را شير نمى‏داد و كسى درختى نمي‌كاشت (مجلسی، 1403ق، ج74، ص173).

امید نیروی محرکهی انسان است و به او انرژی می‌دهد تا قدرت مقاومت بیشتری داشته باشد و در شرایط سخت از خود انعطاف نشان دهد و نشاط و پویایی روحی خویش را حفظ کند (آتش پور و دیگران،1391، ص87). تحقیقات نشان داده است که انسان‌های امیدوار به علّت ترشّح بیشتر آندروفین و آنکفالین درد کمتری را تجربه می‌کنند (دلنواز، 1396، ص32)؛ بنابراین حفظ امید در زندگی به آرامش روحی و جسمی انسان کمک می‌کند.

امروزه رسانه‌های جمعی افزون بر اطلّاعاتی که در اختیار مخاطبان قرار می‌دهند در شکل‌دهی نظام معرفتی آنها نیز مؤثرند. از این رو نگرش خوشبینانه و بدبینانه‌‌ی افراد نسبت به امور مختلف تا حد قابل توجهی تحت تأثیر نوع و محتوای پیام‌های رسانه‌ای است (امامی و مهربانیفر، 1361، ص44). در عصر کنونی ما با صدها شبکهی ماهوارهای، ده‌ها شبکهی اجتماعی و هزاران صفحهی وب مواجه هستیم که در کنار رسانه‌های دیگر در حال انتقال پیام‌هایی هستند که توسط مهندسان پیام ساخته و پرداخته شده‌اند. این رسانه‌ها که اغلب به سرمایه‌داران گروه‌های سیاسی مختلف وابسته‌اند، هر روز اخبار جدیدی از اختلاس مدیران، تبعیض و بی‌عدالتی، بی‌کفایتی در مدیریت جامعه، عدم نظارت بر کنترل قیمت‌ها، کاهش نرخ ازدواج و تولّد کودکان و... را منتشر می‌کنند. سیل عظیم این اخبار که مطابقت دادن همه آنها با واقعیّت وتشخیص صحّت همه‌شان کار ساده‌ای نیست؛ در کنار سختی‌هایی که همه در زندگی شخصی خود در نتیجهی امتحانات الهی تجربه می‌کنیم (انبیاء/35)و یا سختی‌ها و ظلم هایی که گاه به یکدیگر تحمیل می‌کنیم (یونس/44)کافی است که در برخی از لحظات زندگی دچار یأس و ناامیدی شویم.

باید دانست «امید» مفهومی آموختنی است و همهی انسانها ظرفیّت تفکّر امیدوارانه را دارند و می‌توانند آن را افزایش دهند (محقّقیان، 1395، ص94). به بیان دیگر امید نظمی ذهنی و مهارتی است که باید آن را بپرورانیم (آتش پور و دیگران،1391، ص87). در ادامه به برخی از مهم‌ترین این مهارتها از منظر قرآن و حدیث و متون پزشکی، اشاره می‌‌شود.

الف.تعیین اهداف متفاوت

برای حفظ امید در زندگی میبایست هدفهای روشنی را تدوین کرد و مسیرهای متعددی را برای رسیدن به این اهداف در نظر گرفت (همان، ص97). به گفتهی پژوهشگران، بهترین اهداف، اهدافی هستند که انگیزهی فرد را افزایش داده، و به صورت دقیق و عینی مشخص شده‌اند و میزان دشواری متوسطی دارند، همچنین در آینده‌ای نزدیک به دست می‌آیند. (محقّقیان، 1395، ص41) افراد امیدوار همواره اهداف متعددی را برای خود تعیین میکنند. آنها با این کار می‌توانند امید خویش را در صورت مواجه شدن با موانع حفظ کنند؛ زیرا اگرچه راه رسیدن به یک هدف بسته شده، امّا مسیر پیگیری اهداف دیگر باز است و آنها میتوانند انرژی خود را برای تحقّق آن اهداف به کار گیرند ( همان، ص84).

ب.تقویّت حس مذهبی

اگر برای دست‌یابی به هدف، انرژی روانی نیرومندی وجود داشته باشد، انسان تلاش بیشتری برای وصول به آن انجام می‌دهد. این انرژی روانی، در قرآن، ایمان و اعتقاد کامل به خداوند است (دلنواز، 1396، ص26). تجربه و تحقیقات ثابت کرده است کسانی که اعتقادات مذهبی عمیق‌تری دارند، با روحیهی بهتری با مشکلات زندگی روبه رو می‌شوند (حسین زاده، 1391، ص77)؛ زیرا محتوای متون مقدس به بشریت مژده تمام شدن سختی‌ها و آغاز گشایش و راحتی را می‌دهند. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: « فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً» به يقين با (هر) سختى آسانى است! مسلّماً با (هر) سختى آسانى است (شرح/5 و6). مؤمنان و معتقدان به وجود خدا، با افزایش سختی‌ها بیش از پیش امیدوار می‌شوند؛ زیرا آنها ایمان دارند که چون سختی‌ها به نهایت برسد، و حلقه‌های بلا و گرفتاری تنگ‌تر شود، گشایش و راحتی فرامیرسد (نهج البلاغه، حکمت351). به همین جهت با افزایش فشارها بر رسول الله ص، ایشان امیدوارتر میشدند (مؤمنی، 1394، ص191).

ج. باور رسیدن به هدف

افراد امیدوار علی رغم هر اتّفاقی که در اطرافشان در حال رخ دادن است، احساس قدرت، همبستگی و مرکزیت می‌کنند. آن‌ها در رویارویی با موانع و مشکلات اعتماد خود را از دست نمی‌دهند و به هدف خود فکر میکنند. آن‌ها معتقدند همیشه منابع کافی در بیرون و درونشان هست که به وسیلهی آن میتوانند بر هر مشکلی غلبه کنند و هرگز از چارهجویی بازنمیایستند (سیولی و بیلر، 1391، ص14). به بیان دیگرآنها باور دارند که به اهدافشان خواهند رسید (محققیان، 1395، ص84).

د. غلبه بر موانع

باید بپذیریم که زندگی دشوار است و همیشه موانع و مشکلاتی در راه رسیدن به هدف وجود دارد؛ اما همین موانع میتوانند آموزگارانی بزرگ برای ما باشند (آتش پور و دیگران، 1391، ص88) و به ما تجربیاتی را بیاموزند که با خواندن هزاران کتاب هم نمیتوانستیم به آنها دست یابیم. برای داشتن تفکّر امیدوارانه باید روش برخورد با موانع را یاد بگیریم. به بیان دیگر تفکّر امیدوارانه با غلبه بر موانع ایجاد میشود؛ بنابراین موانع چیزهایی نیستند که می‌بایست از زندگی حذف شوند، بلکه ممکن است باعث ارزشمند شدن هدف برای ما بشوند (محققیان، 1395، ص44) و به اهداف ما معنای عمیقتری دهند؛ چراکه سختی رسیدن به هدف شیرینی رسیدن به آن را دوچندان میکند. بنابراین هرگاه بر مانعی غلبه کنیم، نیروی امید در ما زنده میشود و با قدرت بیشتری در راه برداشتن سایر موانع حرکت میکنیم.

هـ. حفظ پیوند های اجتماعی

امید یعنی وابستگی به حضور مداوم فرد یا چیزی مورد علاقه که باعث ایجاد تعلّق میگردد (سیولی و بیلر، 1391، ص10). همهی انسانها در زندگی با تنیدگیهای کوچک و بزرگی مواجهمیشوند که انسان به تنهایی قادر به مقابله با آنها نیست. در اینجاست که اگر فرد از نظر عاطفی به فرد یا افرادی وابسته باشد، راحت‌تر می‌تواند با این تنیدگی‌ها مبارزه کند. بخشی از این نیاز عاطفی در روابط خانوادگی و خویشاوندی تأمین میشود؛ زیرا این روابط زمینهی برونریزی عاطفی را که در حصول آرامش روانی مهم است، فراهممیکند (مؤمنی، 1394، ص224). بخش دیگری از این نیاز عاطفی نیز در روابط فرد با دوستانش تأمینمی‌شود. دوستان سرچشمهی امید یکدیگرند. دوستان واقعی چون پدر و مادر به انسان اعتماد و اطمینان می‌بخشند و سبب می‌شوند که انسان قلب خویش را به رویشان بازکند و در نتیجهی این پیوند عاطفی، امید در قلب انسان دوباره احیا می‌گردد (سیولی و بیلر،1391، ص303).

 

و. داشتن تصویری روشن از آینده

داشتن تصویری روشن از آینده و برخورداری از روحیهی انتظار، چراغ امید را همواره در دل ما روشن نگاهمیدارد. کسی که تصویری روشن از آینده در ذهن خود دارد. همواره تمام نیروی خویش را برای تحقق رویای ذهنیاش بهکارمیگیرد. در مقابل کسی که فاقد چنین تصویری است، آینده را تاریک و همهی راهها را بسته میبیند و این تصویر رنج وی را چند برابر میکند (مؤمنی، 1394، ص191). بنابراین منتظران ظهور مهدی موعود عج به علّت داشتن روحیه‌ی انتظار و تصویری روشن از آینده، امید بیشتری را در زندگی تجربه خواهند کرد. زیرا آن‌ها در انتظار روزی به سر‌می‌برند که عدل و داد فراگیر شده، باران نعمت الهی سرازیر می‌گردد (مجلسی، 1403، ج51، ص83) و هواپرستی به خداپرستی مبدل شده و همه‌ی رأی‌ها و نظرها با قرآن هم سو می‌گردد (نهج البلاغه، خطبه138) و دین همه دین خدا می‌شود (بقره/193).

ز. توجّه به نعمتهای الهی

همواره اگر به نعمتهای بیشماری که خداوند متعال به ما ارزانی داشته با چشم بصیرت نظر کنیم و با نگاهی منصفانه موفقیّتهایی را که در زندگی به دست آورده‌ایم، درنظر آوریم؛ هیچ گاه دچار یأس و ناامیدی نخواهیم شد. از این جهت است که انسانهای امیدوار به هنگام تعیین هدف برای آینده به موفقیّتهای گذشتهی خود نظر می‌کنند و از شکستها فاصله میگیرند (محققیان، 1395، ص85).

نتیجه و پیشنهاد

شایسته است اهداف متعددی را در زمینههای خانوادگی، شغلی و تحصیلی برای خود تعریف کنیم تا اگر مانعی بر سر راه یکی از اهداف ما پیش آمد، دچار یأس و ناامیدی نشویم؛ بلکه با کوشش برای رفع مانع موجود چراغ امید را در دل خود زنده نگه داریم. دوستان و خویشان دلسوز ما از جمله نعمتهای الهی هستند که حفظ پیوندهای اجتماعی با آنها به حفظ امید منجر میشود. بدین جهت صله‌یرحم در اسلام بخشی از دین به‌شمارمی‌رود؛ رسول خدا ص فرمود: سفارش ميكنم امت حاضر و غائبم را و آنهایى را كه در پشت مردان و زهدان زنانند تا روز قيامت كه صلهی رحم كنند. اگر چه به فاصلهی يك سال راه باشد، زيرا صلهی رحم جزء دين است‏.(کلینی، 1329، ج3، ص221). در این میان دعا و مناجات به درگاه خداوند متعال ما را به این باور خواهد رساند که اگر همهی راههای رسیدن به هدف مسدود شوند، در صورتی که آن هدف به نفع و مصلحت ما باشد، حتماً راهی از سوی خالق حکیم گشوده خواهد شد و ما حتماً به هدف خود خواهیم رسید. از این رو تصویری روشن از آینده در ذهن ما شکل خواهد گرفت. «كَيْفَ‏ أَرْجُو غَيْرَكَ‏ والْخَيْرُ كُلُّهُ بِيَدِك‏» چگونه به غیر تو امیدوار باشم در حالی که هر خیر و نیکی به دست توست (مجلسی، 1403، ج91، ص144).

منابع

* قرآن، ترجمه‌ی ناصر مکارم شیرازی، قم، دارالقرآن الکریم، 1373.

** نهج البلاغه، ترجمه‌ی محمد دشتی، قم، نیلوفرانه، 1381.

1.     آتش پور، حمید؛ رحیمی نژاد، پیمان؛ کاظمی، احسان، الفبای مثبت گرایی(من و زندگی مثبت)، تهران، ابوعطا، 1391.

2.     امامی ، مجید، مهربانی فر، حسین؛ امید و رسانه، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، 1361.

3.     حسین زاده، محمدرضا؛ امید درمانی در قرآن و ادب فارسی، مشهد، مؤسسه فرهنگی هنری ضریح آفتاب، 1391.

4.     دلنواز، فهیمه؛ القای امید در روان درمانی، تبریز، آیدین یانار، 1396.

5.     سیولی، آنتونی، بی بیلر، هنری؛ ترجمه‌ی مریم تقدیسی، نیروی امید، تهران، ققنوس، 1391.

6.     کلینی، محمّد بن یعقوب؛ اصول کافی، ترجمه‌ی جواد مصطفوی، تهران، کتابفروشی علمیه اسلامیه، 1329.

7.     مجلسی، محمّد باقر؛ بحارالانوار، ج74، بیروت، دارالاحیاءتراث العربی، 1403ق.

8.     محققیان، زهرا؛ نظریه امید راه کارهای ایجاد و افزایش امید از دیدگاه قرآن و روانشناسی مثبت گرا، تهران، پژوهشکده باقرالعلوم، 1395.

9.     مؤمنی، زهرا؛ گمشده بشریت، امید (در آیات و روایات)، تهران، بیکران دانش، 1394.

 

شماره نشریه:  شمیم نرجس شماره 39


تعداد امتیازات: (0) Article Rating
تعداد مشاهده خبر: (62)

نظرات ارسال شده

هم اکنون هیچ نظری ارسال نشده است. شما می توانید اولین نظردهنده باشد.

ارسال نظر جدید

نام

ایمیل

وب سایت

Escort