دی ان ان evoq , دات نت نیوک ,dnn
شنبه, 14 تیر,1399

حقوق مالی در آینه‌ی فقه


 حقوق مالی در آینه‌ی فقه

خانم رحیم‌زاده[*]

قرآن می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا... » (نساء/58)؛ خدا به شما فرمان می‌دهد که سپرده‌ها را به صاحبان آن‌ها رد کنید.

حقوق مالی در اسلام از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و باید در رعایت این حقوق، بسیار دقت کرد، زیرا اگر اندکی از مال دیگران تضییع گردد و وی راضی نشود، به هیچ وجه با توبه و پشیمانی پاک نمی‌گردد! امام صادق (ع) می‌فرماید: اولین قطره‌ی خون شهید کفاره‌ی گناهان او است، مگر بدهکاری که کفاره‌ی آن ادای آن است. (من لا یحضره الفقیه، ج‌3، ص183)

1. مالیات و عوارض

سؤال: بعضی از افراد و شرکت‌ها و مؤسسات خصوصی و دولتی برای فرار از پرداخت مالیات و عوارضی که دولت مستحق دریافت آن است، از راه‌های مختلف مبادرت به مخفی کردن بعضی از حقایق می‌کنند، آیا این کار برای آنان جایز است؟

مقام معظم رهبری می‌فرماید: خودداری کردن از اجرای قوانین دولت جمهوری اسلامی و عدم پرداخت مالیات و عوارض و سایر حقوق قانونی دولت اسلامی برای هیچ کس جایز نیست (اجوبه الاستفتائات، احکام اموال دولتی، س1989).

آیت الله مکارم می‌فرماید: از قوانین و مقررات حکومت الهی تخلف نکنید.

آیت الله سیستانی می‌فرماید: اشکال دارد و اگر تعهدی برای آن‌ها به موجب شرط ضمن عقد داده باشید لازم است به تعهد خود عمل کنید (سایت آیت الله مکارم شیرازی و سایت آیت الله مکارم سیستانی).

2. خرید و فروش چک

سؤال: خرید و فروش چک به مبلغ کمتر از مبلغ مندرج در چک بانکی چه صورت دارد؟ البته چکی که مثلاً مربوط به دو ماه دیگر باشد.

حضرت امام می‌فرماید: فروش آن از سوی طلبکار به بدهکار اشکال ندارد، ولی فروش آن به شخص سوم صحیح نیست.

مقام معظم رهبری می‌فرماید: فروش چک مدت دار به دیگری به کمتر یا بیشتر از مبلغ مندرج در چک جایز است و اشکال ندارد آنچه اشکال دارد و جایز نیست این است که مبلغی از کسی قرض بگیرد و در برابر آن چک مدت دار به مبلغ بیشتر از مبلغ قرض به وی بدهد این عمل قرض ربوی بوده و حرام است اگرچه بعید نیست اصل قرض صحیح باشد.

آیت الله سیستانی می‌فرماید: اگر نویسنده‌ی چک واقعاً بدهکار آن کسی باشد که چک برای او نوشته است، فروش آن به مبلغ کمتر اشکال ندارد، ولی اگر برای کمتر فروختن نوشته باشد جایز نیست.

آیت الله مکارم شیرازی می‌فرماید: در صورتی که چک دوستانه نباشد بلکه سند بدهکاری واقعی باشد مانعی ندارد (امام، توضیح المسائل، م2839؛ خامنه‌ای، اجوبة الاستفتائات، س1950؛ سیستانی، توضیح المسائل، عملیات بانکی، م28؛ مکارم، توضیح المسائل، م2429).

3. کاهش ارزش پول

سؤال: شخصی ده سال پیش مبلغی را به دیگری قرض داده، آیا جایز است به عنوان تورم و کاهش ارزش پول، بیش از آن از او بگیرد؟

حضرت امام و آیات عظام سیستانی، نوری، وحید خراسانی و فاضل می‌فرمایند: خیر، جایز نیست بیشتر از مقدار قرض، از او دریافت کند.

مقام معظم رهبری می‌فرماید: خیر، طلبکار تنها باید اصل طلب خود را دریافت کند و حق ندارد قیمت کاهش ارزش پول را بگیرد، مگر آنکه فاصله‌ی طولانی و تفاوت، فاحش باشدکه در این صورت بنابر احتیاط واجب باید مصالحه کنند.

آیت الله مکارم می‌فرماید: اگر فاصله‌ی زمانی به قدری زیاد باشد که ارزش پول فوق العاده کاهش یابد، به طوری که در نظر عرف ادای قرض محسوب نشود (مانند بدهکاری‌های مربوط به ده، بیست سال قبل) باید معادل روز در نظر گرفته شود و یا لااقل مصالحه گردد (امام، استفتائات، ج3، احکام مهریه، س17؛ سیستانی، Sistani.org، مهریه و قرض؛ نوری همدانی، استفتائات، ج2، س446؛ وحید خراسانی، پرسش و پاسخ دانشجویی، ج16، ص272؛ فاضل، جامع المسائل، ج1، س1177و1490و1031؛ خامنه‌ای، اجوبة الاستفتائات، س1772و227؛ مکارم، استفتائات، ج1، س657و659)

سؤال: آیا در کاهش ارزش پول، بین قرض و خمس و مهریه و مضاربه و سایر موارد تفاوتی هست؟

همه‌ی مراجع می‌فرمایند: خیر، تفاوتی میان اقسام بدهی‌ها نیست (همان).

 4. تبدیل قرض به طلا

سؤال: آیا جایز است مبلغی پول، به کسی داده شود و آن را به قیمت طلا محاسبه کند و هنگام پرداخت بدهی، بر اساس نرخ روز طلا محاسبه شود؟

همه‌ی مراجع می‌فرمایند: چنانچه پول را به او قرض داده، نمی‌تواند بیش از آن مقدار طلب نموده و آن را با نرخ روز طلا محاسبه و دریافت کند، اما اگر نرخ روز طلا معلوم بوده و با آن پول از گیرنده‌ی پول، طلا خریده باشد (که طلا را در آینده بدهد) بر فروشنده واجب است همان طلا را بپردازد (توضیح المسائل مراجع، م211؛ مکارم، استفتائات، ج2، س778؛ وحید خراسانی، توضیح المسائل، م 2139).

5. پرداخت سود علی الحساب 

سؤال: حساب‌های کوتاه مدت و دراز مدت که سود علی الحساب پرداخت می‌شود و مدعی هستند در قالب یکی از عقود اسلامی عملیات بانکی انجام می‌شود چه صورت دارد؟

آیت الله سیستانی می‌فرماید: اگر بر اساس معامله‌ی شرعی با رعایت شرایط باشد اشکالی ندارد، در غیر این صورت اگر بانک دولتی یا مشترک بین دولت و مردم باشد گرفتن سود با اجازه مراجع اشکال ندارد مشروط بر این‌که نصف سود را به فقرای متدین بدهند.

آیت الله مکارم شیرازی می‌فرماید: بانک‌ها چنانچه رعایت عقود شرعیه را بنمایند یا این‌که وکالت مطلقه به مسئولین بانک داده شود که رعایت این عقود را بنماید سود حلال است.

آیت الله صافی گلپایگانی می‌فرماید: اگر پول خود را به بانک به عنوان وام ندهید، بلکه بانک را وکیل کنید که با پول شما معامله مشروع انجام دهد اشکال ندارد (همان، ج4، ص49-50).

6. پرداخت سود یا شرط سود در قرض:

سؤال: آیا شخص می‌تواند نزد دیگران پول بگذارد و هر ماه سود آن را دریافت کند؟

همه‌ی مراجع می‌فرمایند: اگر سپردن اموال نزد دیگران، تحت عنوان یکی از عقدهای صحیح با رعایت شرایط شرعی باشد، اشکال ندارد؛ ولی اگر به عنوان قرض باشد و در آن شرط سود باشد، ربا و حرام است (خامنه‌ای، اجوبة الاستفتائات، س1774؛ بقیه‌ی مراجع پرسش و پاسخ دانشجویی، ج2، ص276).

سؤال: کسی که قرض می‌گیرد، چنانچه سود آن را با رضایت کامل بدهد آیا باز حرام است؟

همه‌ی مراجع می‌فرمایند: اگر در آن شرط سود شده باشد حرام است و رضایت دو طرف آن را حلال نمی‌کند. اما اگر بدون شرط، خود قرض گیرنده مقداری زیادتر پس بدهداشکال ندارد بلکه مستحب است (توضیح المسائل مراجع، م2283؛ وحید خراسانی، توضیح المسائل، م2335؛ نوری، توضیح المسائل، م2277).

سؤال: اگر با سپردن پول به کسی، بخواهم در هر ماه در صد مشخصی از سود پول از او دریافت کنم؛ راه حل بدون ربا چیست؟

همه‌ی مراجع می‌فرمایند: اگر پول را به شخصی بدهید و هر ماه به طور مشخص سود بگیرید ربا و حرام است و برای دوری از ربا با او عقد مضاربه انجام دهید به این ترتیب که سرمایه از شما و کار از او سودی که حاصل می‌شود؛ بین هر دو- به نسبتی که در عقد قرار می‌گذارید- تقسیم می‌گردد. در مضاربه لازم است نسبت سهم، و در صد سود تعیین گردد. به عنوان مثال قرار می‌گذارند هر چه سود حاصل شد، مقداری از آن (نصف، یک سوم و... ) به مالک تعلق گیرد و مقداری از آن به عامل (العروة الوثقی، ج2، کتاب مضاربه و توضیح المسائل مراجع، احکام وکالت).

[*]. پاسخگوی مسائل شرعی حرم رضوی.

شماره نشریه:  شمیم نرجس شماره 37


تعداد امتیازات: (0) Article Rating
تعداد مشاهده خبر: (12)

نظرات ارسال شده

هم اکنون هیچ نظری ارسال نشده است. شما می توانید اولین نظردهنده باشد.

ارسال نظر جدید

نام

ایمیل

وب سایت

Escort