دی ان ان evoq , دات نت نیوک ,dnn
پنجشنبه, 06 تیر,1398

سیره‌ تربیتی امام موسی کاظم(ع)


سیره‌ تربیتی امام موسی کاظم(ع)

فاطمه اخروی

یکی از بزرگ‌ترین اهداف ازدواج، تربیت فرزندان صالح و شایسته‌ است و از ويژگي‌هاي انحصاري اسلام، نگاه عميق و ريشه‌اي به امر تربيت است به گونه‌ای که زمینه‌های تربیت را از لحظه‌ی قبل از تولّد مورد توجّه قرار داده است.

خانواده نقش مهمّی در تربیت کودک و ساختار شخصیت او دارد؛ شخصیتی که در تمام دوران زندگی همراه فرد است. در این راستا سیره‌ی تربیتی معصومین(ع) می‌تواند در تبیین چند و چون این امر مهم، راهگشا باشد. تحقیق پیش رو این موضوع را در سیره‌ی امام موسی کاظم(ع) واکاوی می‌نماید.

رهنمودهای تربیتی امام موسی کاظم(ع)

جامعه‌ی سالم و با نشاط در گروی این است که فرزندان خویش را درست تربیت کنیم زیرا تربیت یکی از مهم‌ترین مقوله‌های تحصیل کمالات روحانی و نفسانی می‌باشد که امامان معصوم(ع) به آن بسیار سفارش نموده‌اند. امام موسی کاظم(ع) نیز در جهت تربیت صحیح کودکان راهکارهایی توصیه فرموده‌اند که برخی از آنان را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

از حقوق فرزند بر والدین، انتخاب نام نیکو می‌باشد. در این راستا امام موسی کاظم(ع) می‌فرمایند: «اوّلین کار نیکی که والدین برای فرزندشان انجام می‌دهند این است که نام نیکو برای او انتخاب نمایند» (حرّ عاملی، 1409ق، ج15، ص122) و نیز در حدیثی دیگر، برخی از اسامی نیکو را بیان می‌فرمایند که: «در خانه‌ای که یکی از اسم‌های محمّد، احمد، علی، حسن، حسین، جعفر، طالب و فاطمه باشد، فقر در آن خانه وارد نمی‌شود» (بحرانی، 1363، ج11، ص552). اهمیّت نام نیکو تا آن حد است که گاهی حضرت از نام‌های ناپسند نهی می‌کردند.

سیره‌ی ‌عملی امام موسی کاظم(ع) گواه صادقی بر اهمّیت نام نیکو برای فرزندان است. زیرا آن حضرت برای فرزندان خود نام نیکو بر‌می‌گزیدند و حتّی در مواردی اسامی مشترک انتخاب نموده و با پسوند اکبر، کبری، وسطی و صغری آن‌ها را از هم جدا می‌کردند (مجلسی، 1403ق، ج48، ص317؛ الاربلی، 1381ق، ج3، ص2).

از دیگر مسائل تربیتی، پیوند عاطفی والدین و فرزندان است. پیوندی که بر اساس محبّت و نیاز است. نیاز به عاطفه سراسر وجود کودک را فرا گرفته و او را به عنایت والدین نیازمند ساخته است. کودک توان دوری از والدین را ندارد و هرگونه بی‌توجّهی پدر و مادر به این وابستگی، می‌تواند برای آینده‌ی کودک مشکل آفرین باشد. بنابراین شایسته است والدین در حدّ امکان، فرزندان خود را از حلاوت مهر مادری و عطوفت پدری برخوردار کنند.

از دیگر صفات پسندیده و مورد توجّه پیشوایان دین، وفای به عهد و پیمان است. این عمل مهم در برخورد با کودکان از اهمیّت بیشتری برخوردار است. امام کاظم(ع) می‌فرمایند: «هنگامی که به فرزندانتان وعده دادید، وفا کنید» (نوری طبرسی، 1382ق، ج3، ص558).

از مواردی که باعث اقتدار در فرزندان می‌شود، مسئولیت دادن به آن‌ها می‌باشد که از روش‌های مؤثّر تربیتی است. مسئولیت اگر متناسب با توان کودک باشد و در انجام دادن آن یاری شود، اعتماد به نفس او را تقویت می‌کند و کودک را برای پذیرش و به انجام رساندن مسئولیت‌های بزرگ‌تر آماده می‌سازد. علاوه بر این، کودکان احساس می‌کنند والدین برای آن‌ها احترام قائلند. ایشان در حدیثی می‌فرمایند: «بهتر است فرزند پسر را در دوران كودكى به كارهاى مختلف و سخت وادار کنید تا در سنّ بزرگى حليم و بردبار باشد» (حرّ عاملی، 1409ق، ج21، ص479).

بیقراری کودکان از جمله مسائلی است که برخی از والدین با آن روبه‌رو می‌شوند. برخی از والدین در برابر این بیقراری‌ها موضع می‌گیرند و ناراحت می‌شوند. درحالی که این ناآرامی کودکان معمولاً طبیعی است و کسانی که در کودکی پرتحرّکند در جوانی آرام و بردبار خواهند بود. بنابراین باید والدین با صبر و حوصله با کودکان خود برخورد کنند. امام موسی کاظم(ع) در این زمینه می‌فرمایند: «سزاوار است فرزند در کودکی شلوغ و پرتحرّک باشد تا در بزرگی صبور و بردبار شود» (کلینی، بی‌تا، ج6، ص51).

فرزندان تا وقتی به بلوغ نرسیده‌اند به مراقبت والدین و هدایت آن‌ها نیاز دارند. فراهم ساختن زمینه‌ی مساعد برای دستیابی فرزندان به جایگاه اجتماعی مناسب، بخشی از وظایف والدین در برابر فرزندان است.

امام موسی کاظم(ع) فرزندان را به طور جدّی به تحصیل علم و تفقّه در دین دستور می‌دادند و آنان را از آموزش برخی از علوم که در پیشبرد زندگی آنان بی‌فایده است، برحذر می‌داشتند. ایشان در مورد علوم سودمند و شایسته فرمودند: «علم به اصول عقیدتی، واجبات الهی و سنّت استوار (اخلاقی) و مانند این‌ها که فراگیری آن فضیلت دارد» و باید عمر را صرف کسب آن‌ها نمود.

امام موسی کاظم(ع) به اصحابشان در مورد آن‌چه که سزاوار است بدانند و به آن بپردازند، این چنین می‌فرمایند: «علم و دانش مردم را در چهار نوع یافتم: اوّل آن‌که پروردگار خود را بشناسی، دوم آن‌که بدانی تو را چگونه آفریده است، سوم آن‌که مقصود از آفرینش تو چیست، چهارم آن‌چه را که باعث بیرون رفتن تو از دینت می‌شود بشناسی». ایشان مسلمانان را به آگاهی در دین و شناخت احکام شرعی دعوت می‌کردند و به آنان می‌فرمودند: «در دین خدا تفقّه کنید، زیرا که فقه کلید بینش و باعث کمال عبادت و وسیله‌ی رسیدن به درجات عالی و مراتب والای در دین و دنیای شماست» (قرشی، 1368، ج1، ص268-267).

جمع‌بندی

ارائه‌ی شيوه‌هاي اطمينان بخش تربيتي، نقش مهم و اساسي در امر تربيت دارد كه ضمن در برداشتن همه‌ی ابعاد زندگي انسان، او را به سعادت حقيقي كه همان مقام قرب الهي است، نايل می‌گرداند. خداوند این گرایش الگوخواهی انسان را نیز بدون پاسخ نگذاشته و بي‌شك چنين شيوه‌هاي تربيتي جز از سيره‌ی عملي اسوه‌هاي راستين دين يعني معصومين و ائمّه‌ی اطهار(ع) ميسّر نمی‌شود. بنابراین می‌توان با در نظر گرفتن روش تربیتی معصومين(ع) و نیز سيره‌ی رفتاري و گفتاري آن‌ها، تربيت صحيح را عرضه نمود بدین ترتیب اگر استعدادهای کودک براساس الگوی الهی و معنوی تربیت نشود، اسیر نفس امّاره گشته و سقوط می‌کند. لذا در مسیر رشد وکمال نیاز به مربّی و الگو دارد.  

منابع

* قرآن کریم

1. الاربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه فی معرفه الأئمه، ترجمه‌ی علی بن حسین زوارئی، تبریز، انتشارات محمد باقر کتابچی حقیقت، 1381ق.

2. الاصفهانی، ابو الفرج، مقاتل الطالبین، ترجمه‌ی هاشم رسولی محلاتی، تهران، کتابفروشی صدوق، بی‌تا.

3. بحرانی، عبدالله بن نورالله، عوالم العلوم و المعارف و الاحوال من الآیات و الاخبار و الاقوال، اصفهان، مکتبه الزهرا، 1363.

4. بغدادی، خطیب، تاریخ بغداد، مصر، مطبعه السعاده، 1349ق.

5. الحرانی، ابن شعبه، تحف العقول، قم، مؤسّسه النشر الاسلامی، 1404ق.

6. شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، ترجمه‌ی محمد صالح روغنی قزوینی، قم، مسجد مقدس جمکران، 1389.

7. قرشی، باقر شریف، تحلیلی از زندگانی امام کاظم†، ترجمه‌ی محمد رضا عطایی، قم، چاپخانه مهر، 1368.

8. قمی، عباس، منتهی الامال، تهران، انتشارات کتابفروشی اسلامیه، 1380ق.

9. کلینی، ثقه الاسلام، اصول کافی، ترجمه و شرحِ سید جواد مصطفوی، تهران، انتشارات مسجد چهارده معصوم(ع)، بی‌تا.

10. مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، بیروت-لبنان، مؤسّسه الوفاء، 1403ق.

11. ............................، بحار الأنوار، ترجمه‌ی موسی خسروی، تهران، کتابفروشی اسلامیه، 1396ق.

12. نوری طبرسی، حسین، مستدرک الوسائل، تهران، مکتبه الاسلامیه، 1382ق.

شماره نشریه:  شمیم نرجس شماره 33


تعداد امتیازات: (0) Article Rating
تعداد مشاهده خبر: (550)

نظرات ارسال شده

هم اکنون هیچ نظری ارسال نشده است. شما می توانید اولین نظردهنده باشد.

ارسال نظر جدید

نام

ایمیل

وب سایت

تصویر امنیتی
کد امنیتی را وارد نمایید: