دی ان ان evoq , دات نت نیوک ,dnn
شنبه, 31 فروردین,1398

وحدت در آموزه‌هاي قرآن كريم (قسمت دوم)


وحدت در آموزه‌هاي قرآن كريم (قسمت دوم)

رفتارهای وحدت‌گرایانه در مراسم حج (قسمت‌دوم) /  استاد شایسته خوی

 

رفتارهای وحدت گرایانه در آموزه ‏های قرآن کریم در سه جانب ارتباط با خدا، خود و جامعه توصیه شده است که با عمل به آن ‏ها جوامع مسلمین به وحدت حقیقی نائل می‏ شوند. در قسمت قبل با پرداختن به نقش عبادات جمعی از قبیل نماز جماعت، نماز جمعه، نماز اعیاد و عبادات ماه مبارک رمضان، رفتارهای وحدت‌آمیز مورد بررسی قرار گرفت. در این قسمت نیز به وحدت عملی مسلمین در مراسم حج  اشاره می‌شود.

 

 حج

حج قصد زيارت خانه‌ی خدا، كعبه‌ی مكرمه است كه وحدت فيزيكي و معنوي مسلمانان جهان اسلام را به تصوير مي‌كشد. به اجماع فقهاي فريقين حج از ضروريات بلكه از اركان دين اسلام به شمار مي‌آيد. (محمد بن یعقوب کلینی، ج 2، ص 18؛ محمد بخاری، ج 1، ص 7)

اين اجماع به استناد نص قرآن «وَلِلّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا»(آل عمران/97) ؛ براى خدا حج آن خانه بر عهده‌ی مردم است (البته بر كسى كه بتواند به سوى آن راه يابد). اين عمل عبادي كه مجموعه‌اي از مناسك است در طي چند روز معين و در سال يك مرتبه با حضور مسلمانان از سراسر عالم و از هر فرقه و مذهبي انجام مي‌گيرد. فرصتي استثنايي براي تجربه‌ی وحدت جهان اسلام و آگاهي از مشكلات امت اسلامي و چاره‌انديشي براي حل آن‌هاست. قرآن كريم حج را فرصتي براي دست‌يابي به منافع و مصالح معرفي كرده است. خداوند پس از فرمان دادن به ابراهيم و فراخوان عمومي حج علت اين دعوت را چنين بيان فرمود: «لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَ... »(حج/28 تا شاهد سودهايي براي خود شوند.كلمه‌ی «منافع» عام و مطلق است. (فخرالدین رازي، ج11، ص114) و منافع دنيوي و اخروي را شامل می‌شود. (محمد بن یعقوب کلینی، ج8، ص612) و انواع منافع سياسي، اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و ...را نیز دربرمی‌گیرد. (حسین علی نجف آبادی، ص17) امام صادق† علیه السلام در پاسخ به پرسش هشام بن حكم درباره‌ی فلسفه‌ی حج به مصالح و منافع آن اين گونه اشاره مي‌كنند:

«خدا آفريدگان را آفريد... و آنچه مربوط به دستورات دينى و مصالح دنيايى آنان بود مقرر كرد. و حج را وسيله‏ اى ساخت تا مردمان از شرق و غرب جهان گرد آيند و با يكديگر آشنا گردند. اگر چنان بود كه هر قومى درباره كشور خويش و امور مربوط به آن در ميان خود سخن نمى ‏گفتند (و اخبار آن را در حج مطرح نمى ‏كردند و به گوش مسلمانان ديگر نمى‏رسانيدند)، از ميان مى ‏رفتند، و شهرهاى آنان ويران مى ‏گشت، و اخبار آنان به كسى نمى ‏رسيد، و شما از آن آگاه نمى ‏گشتيد؛ اين است علت حج»(حر عاملی، ج11، ص14و الحیات ،ج1، ص443) اين فوايد و نيز فوايد معنوي در حديثي از امام رضا† علیه السلام نيز نقل شده است. (رک. بحارالانوار، ج۹۶، ص۱۱)

مطرح كردن معارف اسلامي، موضوعات اجتماعي و حتي سياسي در حج، در سيره‌ی نبي اكرم  صلی الله علیه و آله و سلم…، اهل بيت‰ علیهم السلام و صحابه و تابعين بسيار ديده مي‌شود. پيامبر اكرم… صلی الله علیه و آله و سلم از موسم حج بيشترين استفاده را در تبليغ دين اسلام كرد و پيمان‌هاي عقبه‌ی اول و دوم و تشكيل هسته‌ی اوليه‌ی انصار در موسم حج پيش آمد. در طواف عمره القضا قدرت و سطوت سپاهيان اسلام را با فرمان كشف رمل (نشان دادن بازوها و كوبيدن پا بر زمين همگام طواف به منظور نمايش توان نظامي) نشان داد. در حجة‌الوداع خطبه‌اي بیان فرمود  ودر آن به نکات مهمی اشاره کرد از جمله: نفی بازمانده‏ های فرهنگ بدوی و عصبیت ‏های جاهلی در افکار تازه مسلمانان، تکمیل حلال و حرام خدا، نصب علی‌بن‌ابی‏طالب به امارت مؤمنان و جانشینی خود؛ سخنرانی امام ابی‏ عبدالله الحسین در جمع صحابه و تابعین در منی درباره‌ی افشای چهره‌ی نابکار یزید‌بن‌معاویه و درخواست قیام از آنان و قیام‏ های دیگری توسط برخی صحابه و تابعین که اگرچه از نظر شیعه باطلند اما از مسجدالحرام آغاز شدند مانند قیام اصحاب جمل، مصعب بن زبیر و... .

با توجه با اطلاق منافع و دیدگاه‏ های تفسیر مشهور و احادیث معتبر و سیره‌ی پیامبر… صلی الله علیه و آله و سلم، ائمه و صحابه و تابعان می توان گفت: طرح مسائل و مشکلات جهان اسلام در موسم حج منع شرعی ندارد و بدعت به شمار نمی ‏آید به این دلیل بر خلاف توهم وهابیان حاکم بر حرمین مدینه و مکه راهپیمایی و تجمع برائت از مشرکین شیعیان نه تنها بدعت نیست، بلکه سنت حسنه ‏ای است که امید آن می‏رود که وحدت جهان اسلام را ضد کفر و استعمار ابرقدرت ‏های شرق و غرب محقّق سازد.

امام خمینی یکی از مصادیق «منافع حج» را منافع مستضعفان جهان معرفی کرده‏ اند و می ‏فرمایند: «مسلمانان در مواقف و مراسم این عبادت که یکی از مقاصد بزرگ آن، اجتماع مسلمین از تمام بقاع زمین برای منافع مستضعفان جهان است و کدام نفع بالاتر از کوتاه کردن دست جهان‌خواران از ممالک اسلامی است». (تبیان، ش 15، ص 242)

پیشینه‌ی فریاد برائت از کفر و شرک در موسم حج به زمان نزول وحی و آیه‌ی سوم سوره‌ی توبه برمی‌گردد: «وَ أَذَانٌ مِّنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلىَ النَّاسِ يَوْمَ الحَجّ‏ِ الْأَكْبر أَنَّ اللَّهَ بَرِى‏ءٌ مِّنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُه» و [اين آيات] اعلامى است از جانب خدا و پيامبرش به مردم در روز حج اكبر كه خدا و پيامبرش در برابر مشركان تعهدى ندارند... (توبه/3) که امیرمؤمنان علی علیه السلام† به فرمان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم… سوره‌ی توبه را در سال 9 هجری در روز عید قربان در حضور مؤمنان و مشرکان خواند و به موجب این فرمان هرگونه تعهد و تولی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم… و مسلمانان با مشرکان برچیده شد. (مجمع البیان، ج3، ص9)

در زمان حاضر که متأسفانه بسیاری از دولت‏ های جوامع اسلامی تعهداتی را با ابرقدرت‏ ها به ویژه آمریکا و انگلیس مبنی بر عدم دخالت در امور فلسطین یا پای‏بندی به نظام‏ های لائیک و بیانیه ‏های کفرآمیز بین المللی دارند ملت‏ ها باید با ابراز مخالفت با این تعهدات، حساب خود را از دولت ‏های وابسته جدا کنند و با شرکت در راهپیمایی برائت از مشرکین به صورت یکپارچه بیزاری خود را از این تعهدات ابراز کنند. از دیدگاه امام خمینی این فریاد عام وحدت جهان اسلام است؛ لذا همه ساله به آن توصیه می‏ کردند: «مسلمانان حاضر در مواقف کریمه، از هر ملت و مذهب که هستند باید به خوبی بدانند که دشمن اصلی اسلام و قرآن و پیامبر عظیم‏ الشأن صلی الله علیه و آله و سلم… ابرقدرت‏ ها خصوصاً آمریکا و ولیده‌ی فاسدش اسرائیل است که چشم طمع به کشورهای اسلامی دوخته و برای چپاول مخازن عظیم زیرزمینی و روی زمینی این کشورها از هیچ جنایت و توطئه ‏ای دست بردار نیستند و رمز موفقیت آنان در این توطئه‌ی شیطانی تفرقه انداختن بین مسلمانان، به هر شکل که بتوانند، می‏ باشد». (تبیان، ش15، ص 235)

انتظار می‏ رفت این فریاد چون موج کوبنده‏ای اسرائیل و ابرقدرت غرب را نابود سازد اما متأسفانه با تفرقه‌افکنی دشمنان توسط عمال مزدور منطقه و ملاهای وهابی درباری که در واقع خائن الحرمین‌اند، ایجاد فاجعه‌ی جمعه سیاه مکه‌ی مکرّمه در سال 1366، تبلیغ روزافزون عقاید ضاله‌ی وهابیت، تفرقه میان زائران و حاجیان ایرانی و سایر کشورها و ابراز حساسیت و ایجاد فشار مضاعف بر شیعیان به خصوص ایرانی و تکفیر شیعه، تقویت پلیس و هزاران ترفند تفرقه افکن، رو به خمودی گرایید.

امام خمینی در این‏ باره فرموده‏ اند: «درست در زمانی که جمهوری اسلامی برای حفظ سرزمین ‏های اسلامی و حراست از حرمین شریفین مسلمانان را به وحدت اسلامی دعوت می‏ کند «و یا للمسلمین» می‏ گوید، از مرکز وحی برای خنثی نمودن این فریاد، پیشنهاد جهاد علیه این دعوت را کرده و به نفع آمریکا دشمن اسلام، و اسرائیل که برای گرفتن از فرات تا نیل و سلطه بر حرمین شریفین کوشش می‏ نماید، سینه چاک می ‏زنند». (تبیان، ش19، ص 212)

با وجود نقشه ‏های تفرقه افکنان وهابیان و دولت‏مردان عربستان سعودی، اما خوشبختانه با گفتگوی دوستانه ‏ای که با زائران بیت‌الله‌الحرام از هر ملیت و مذهبی، داشتم، همه به دو عامل ضعف مسلمانان اقرار می‏ کردند که اولاً جهان غرب همچنان بر ما مسلمانان مسلط است و ثانیاً تفرقه و عدم وحدت کلمه میان ما مسلمانان باعث این سلطه شده است نیز همه آرزوی نابودی اسرائیل را در دل داشتند. (سفر عمره نویسنده سال 1386) امید است که این آگاهی مردم نقطه‌ی آغاز وحدت و استفاده از ظرفیت‏ های کنگره‌ی عظیم حج گردد و ارتش چند صد میلیونی جهان اسلام از مکه حملات خود را بر جهان آغاز کند.

برخی مناسک حج چون وقوف در عرفات و مشعرالحرام نیز وحدت‏گرایی را تقویت می‏ کند و فرصت یک شبانه روز الفت و همگرایی و به دور از هرگونه مشغله‌ی شخصی و دنیوی را به حاجیان می‏ دهد و همه با هم به مناجات و دعا و عبادت می‏ پردازند و هر یک به زبانی خدا را می‏ خوانند و به فرموده‌ی امام حسین† علیه السلام «فَالَيْكَ عَجَّتِ الْأَصْواتُ بِصُنُوفِ‏ اللُّغات‏»(مفاتیح‌الجنان، دعای عرفه) و همه در طول شب نیز با یاد و انابه‌ی خدا حول محور وحدت مسلمین یعنی اعتقاد توحیدی می‏ گردند و لبیک به فرمان قرآن می ‏گویند: «فَإِذَا أَفَضْتُم مِّنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُواْ اللَّهَ عِندَ الْمَشْعَرِ الْحَرَام»؛ پس چون از عرفات كوچ نموديد خدا را در مشعر الحرام ياد كنيد. (بقره / 198) و پس از قربانی و اطعام همگان، ثروتمند و مستمند آرزوی ادامه‌ی زندگی را برای خود و دیگران عملاً نشان می‏ دهند و در پایان مناسک عشق به خدا را چند برابر و فراتر از هر تعلق دنیوی حتی اصل و تبار کرده و به دعای خیر دنیا و آخرت برای خود و دیگران، حج مقبول و سعی مشکور را برای خود رقم می‏زنند: «فَإِذَا قَضَيْتُم مَّنَاسِكَكُمْ فَاذْكُرُواْ اللَّهَ كَذِكْرِكُمْ ءَابَاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْرًا  فَمِنَ النَّاسِ مَن يَقُولُ رَبَّنَا ءَاتِنَا فىِ الدُّنْيَا وَ مَا لَهُ فىِ الاَْخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ * وَ مِنْهُم مَّن يَقُولُ رَبَّنَا ءَاتِنَا فىِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَ فىِ الاَْخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ * أُوْلَئكَ لَهُمْ نَصِيبٌ مِّمَّا كَسَبُواْ وَ اللَّهُ سَرِيعُ الحِْسَاب» و چون آداب ويژه‌ی حج‏ خود را به جاى آورديد همان گونه كه پدران خود را به ياد مى ‏آوريد يا با يادكردنى بيشتر خدا را به ياد آوريد و از مردم كسى است كه مى‏ گويد پروردگارا به ما در همين دنيا عطا كن و حال آن‌كه براى او در آخرت نصيبى نيست. و برخى از آنان مى ‏گويند پروردگارا در اين دنيا به ما نيكى و در آخرت [نيز] نيكى عطا كن و ما را از عذاب آتش [دور] نگه دار. آنانند كه از دستاوردشان بهره‏اى خواهند داشت و خدا زودشمار است. (بقره / 200 و 201 و 202)

 

عمره مفرده

  عمره مفرده از عبادات جمعی و به منزله‌ی حج کوچک است که بر خلاف حج، در طول سال قابل اتیان است. این عبادت در قرآن کریم توصیه شده است: «وَ أَتِمُّواْ الحَْجَّ وَ الْعُمْرَةَ لله»؛ و براى خدا حج و عمره را به پايان رسانيد. (بقره / 196) فقهای فریقین بر مشروعیت و اهمیت آن اجماع دارند: شافعیه و حنابله و اکثر امامیه به استناد آیه فوق و احادیث آن را بر افراد مستطیع واجب و بر سایرین مستحب می‏ دانند اما حنفیه و مالکیه فقط به استجابت مؤکد آن فتوا داده ‏اند. (الفقه علی المذاهب الخمسه، ج 1، ص 201)

عمره فرصت همیشگی را برای گردهمایی مسلمانان سراسر جهان فراهم می کند. عمره همان حکمت‏ های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی... حج را داراست. بحمدالله جمهوری اسلامی ایران در این امر چند سالی تا حدودی موفق بوده است. اگر سایر کشورهای اسلامی این ابتکار را نیز اجرا کنند، امید آن می‏رود که از بحث و گفت‌وگوهای دوستانه‏ ای که میان اقشار تحصیل کرده‌ی کشورها در سفرهای عمره پیش می‏ آید، ضرورت وحدت اسلامی روشن‏تر و تحقق آن سریع‏ تر و استوارتر انجام می‌گیرد.

 

منابع

* قرآن کریم

1. حر عاملی، وسایل الشیعه، قم، مؤسّسه‌ی آل‌البیت‰، 1409.

2. داستانی بیرکی، علی، جهان اسلام از دیدگاه امام خمینی، تبیان 19و15، تهران، مؤسّسه‌ی نشر و تنظیم آثار امام خمینی، چ 4، 1391.

3. رازی، فخرالدین، مفاتیح الغیب، استانبول، شركت صحافیه عثمانیه، ۱۳۰۷ق.

4. قمی، شیخ عباس، مفاتیح‌‌الجنان، مشهد، به‌نشر، 1379.

5. کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، تصحیح علی اکبر غفاری، بیروت، دار صعب، چ 4، 1409ق.

6.  مغنیه، محمد جواد، الفقه علی المذاهب الخمسه، بی‌جا، انتشارات ققنوس، سال 1381.

7. نجف آبادی منتظری، حسین علی، احکام و مناسک حج، قم، سایه، چ 4، 1428ق.

شماره نشریه:  شمیم نرجس شماره 29


تعداد امتیازات: (3) Article Rating
تعداد مشاهده خبر: (1126)

نظرات ارسال شده

هم اکنون هیچ نظری ارسال نشده است. شما می توانید اولین نظردهنده باشد.

ارسال نظر جدید

نام

ایمیل

وب سایت

تصویر امنیتی
کد امنیتی را وارد نمایید: